Елімізде жылу және электр желілерін жаңғырту жалғасып жатыр

Халықты жылу және электр энергиясымен үздіксіз қамтамасыз ету – мемлекеттің басым міндеттерінің бірі, деп хабарлайды Elordainfo.kz Үкіметтің баспасөз қызметіне сілтеме жасап.

Қысқы маусымның тұрақты өтуін қамтамасыз ету мақсатында Үкімет Энергетика министрлігі мен өңір әкімдіктері арқылы коммуналдық желілерді жаңғырту және энергетикалық қауіпсіздікті нығайтуға бағытталған кешенді шараларды жүзеге асыруда.

Бұл жұмыс Мемлекет басшысының «Жасанды интеллект дәуіріндегі Қазақстан: өзекті мәселелер және оны түбегейлі цифрлық өзгерістер арқылы шешу» атты Жолдауында қойылған міндеттерді жүзеге асыруға бағытталған. Стратегиялық құжатта инфрақұрылымды жаңғыртуға, заманауи әрі экологиялық таза технологияларды енгізуге, сондай-ақ халықтың өмір сүру сапасын жақсартуға ерекше назар аударылған.

Өткен жылыту маусымы: атқарылған жұмыстар мен қол жеткізілген нәтижелер

2025–2026 жылдардағы жылу беру маусымына дайындық қаржыландыру көлемін арттыру арқылы жүргізілді.

Инфрақұрылымды жаңартуға қомақты мемлекеттік және инвестициялық қаражат салынды:

- 2025 жылы электр стансаларын жөндеуге энергия нысандарының меншік иелері 348 млрд теңге бағыттады, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 6%-ға артық.

- Жылу желілерін жаңартуға 129 млрд теңге бөлінді. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 16%-ға көп. 

Бір жылда не жөнделді? 

- Стансаларда: 10 энергоблок, 63 қазандық және 39 турбинаға күрделі жөндеу жүргізілді.

- Желілерде: 17 мың шақырым электр беру желілері мен 420 қосалқы станса жаңартылды, сондай-ақ 323 шақырым тозған жылу желілері ауыстырылды. 

Тұрғындар үшін әсері қандай?

Жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде энергетикалық инфрақұрылымның сенімділігі артып, жабдықтардың тозу деңгейі төмендеді. Атап айтқанда, электр стансаларындағы тозу деңгейі 53%-ға, жылу желілерінде 50%-ға, ал электр желісі нысандарында 66,2%-ға дейін төмендеді.

Ең суық кезеңде – өткен жылдың желтоқсан айындағы ең жоғары жүктеме кезінде – жүйе 17,3 ГВт қуат өндіру арқылы жүктемеге төтеп берді. Соның нәтижесінде тұрғын үйлердегі температуралық режимнің бұзылу жағдайлары республика бойынша үш есеге азайды: 65 жағдайдан 21 жағдайға дейін төмендеді. Стансалардағы технологиялық бұзушылықтар саны 15%-ға, ал электр желілеріндегі бұзушылықтар 12%-ға азайды. Әрбір жағдай бойынша мемлекеттік органдар тексеру жүргізіп, алдағы уақытта мұндай жағдайлардың қайталануын болдырмау бойынша тиісті шаралар қабылдады.

Сонымен қатар жылу электр орталықтарының жағдайы жақсарды: қабылданған шаралар нәтижесінде 5 ЖЭО тәуекелдің «қызыл» аймағынан анағұрлым тұрақты «сары» аймаққа шығарылды, тағы 3 ЖЭО «сары» аймақтан «жасыл» аймаққа өтті.

Және де қоймаларда жеткілікті көлемде отын қоры жасақталды. Халық пен әлеуметтік нысандардың қажеттіліктері үшін жоспар бойынша 7,5 млн тонна көмірдің орнына 8 млн тоннадан астам көмір дайындалды.

2026–2027 жылдардағы қысқы маусымға дайындық: ағымдағы жоспарлар және цифрлық бақылау

Қол жеткізілген нәтижелерді одан әрі нығайту мақсатында келесі жылыту маусымына дайындық жұмыстары үзіліссіз жалғасып жатыр. Қаржыландыру көлемі қайтадан ұлғайтылды – биыл тек электр стансаларын жөндеуге нысан иелері 384 млрд теңге бөлуде. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 9%-ға көп.

Айта кету керек, бұл қаражат электр энергиясының тарифі есебінен қалыптасады. Әрбір станса жөндеу жұмыстарын бірінші кезекте жүргізуді қажет ететін ең тозған учаскелерді өз бетінше айқындайды.

Қазіргі уақытта ерекше бақылауда тәуекелдің «қызыл» аймағында тұрған 5 жылу энергетикалық нысан бар: Семей, Орал, Тараз қалаларындағы ЖЭО, Ақтау қаласындағы ЖЭО-2 және Теміртаудағы ГРЭС-1. Жыл қорытындысы бойынша электр стансаларындағы жабдықтардың орташа тозу деңгейін 52%-ға дейін төмендету жоспарланып отыр.

ЖЭО-лардағы жабдықтарды жөндеу жұмыстары қалай жүріп жатыр?

2026 жылы барлығы 9 энергоблокқа, 55 қазандыққа және 51 турбинаға күрделі жөндеу жүргізу жоспарланған. Қазіргі таңда жұмыстар бекітілген кестеге сәйкес жүргізілуде. Кейбір нысандарда жөндеу барысында бұрын анықталмаған жасырын ақаулар анықталуда.

Қазіргі жағдайы төмендегідей:

2 энергоблок толық дайын, тағы 2 энергоблокта жөндеу жұмыстары жалғасуда.

13 қазандыққа күрделі жөндеу аяқталды, 27 қазандық бойынша жұмыстар жүргізілуде.

8 турбина пайдалануға берілді, 16 нысанда жөндеу жұмыстары жалғасуда.

Сонымен қатар жоспарлы ағымдағы жөндеу жұмыстары да қатар жүргізілуде – оған бүкіл ел бойынша қосалқы жабдықтардың 500-ден астам бірлігі қамтылған.

Электр желілері және жылу магистральдары

Желілік инфрақұрылым бойынша да кешенді жұмыстар жалғасуда:

Қазіргі уақытта шамамен 6,3 мың шақырым электр беру желілері, 135 қосалқы станса және 1 253 тарату пункті жөнделді. Жыл соңына дейін барлығы 17 мың шақырымнан астам электр беру желілерін және 3,4 мыңнан астам тарату пунктін жаңарту жоспарланып отыр.

Республика бойынша жоспарланған 377 шақырым құбырдың 65 шақырым жылу желісі пайдалануға дайын. Қазіргі уақытта тағы 278 шақырым бойынша жұмыстар белсенді жүргізілуде.  Жұмыстар белгіленген кестеге сәйкес орындалуда, жоспардан кешігу жоқ.

Өңірлердің климаттық ерекшеліктері және логистика

Қазақстандағы қыстың ұзақтығы аймаққа байланысты айтарлықтай өзгереді. Егер оңтүстікте жылыту маусымы шамамен 151 күнге созылса, солтүстікте ол 222 күнге жетеді. Бұл фактор басымдықтарды белгілеу кезінде ескеріледі:

- Еліміздің солтүстік және шығыс өңірлерінде суық ауа райы ертерек басталады. Сондықтан бұл аймақтарда жылу желілерінің дайындығы 1 қыркүйекке дейін толық қамтамасыз етіледі, ал 15 қыркүйекке дейін стансалардағы негізгі жөндеу жұмыстары аяқталады.

- Қазақстанның оңтүстік және батыс бөліктерінде жылыту маусымының басталуы неғұрлым кеш мерзімге белгіленеді, сондықтан нысандардағы барлық негізгі жұмыстарды қыркүйек айының соңына дейін аяқтау жоспарлануда.

Қалыпты аяз болған жағдайда мемлекет отын қорларын алдын-ала көбейтеді. Қазіргі уақытта энергия көздерінің қоймаларында шамамен 3,5 млн тонна көмір жинақталған. Бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 8%-ға көп. Сонымен қатар 143 мың тонна мазут қоры дайындалған.

Тұрғындар мен коммуналдық сектордың қажеттіліктері үшін жаңа маусымға 7,3 млн тонна көмір қажет. Жанармай жеткізу мәселелерін болдырмау үшін Үкімет бірқатар шараны қарастырды:

1. «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ осы мақсаттарға шамамен 18,3 мың жартылай вагон бөлді. Жеткізу жұмыстары тұрақты түрде және қатаң белгіленген кестеге сәйкес жүзеге асырылады.

2. Жылыту маусымына дайындық кезеңінде 15 тамыздан бастап мемлекеттік энергетикалық қадағалаудың басшылығымен арнайы Республикалық штаб әкімдіктермен әрі көмір разрездерімен бірлесіп жасанды тапшылық жасау және жергілікті жерлерде бағаны көтеру әрекеттерін тоқтататын болады.

3. Негізсіз логистикалық шығындарды қоспағанда, әрбір тонна көмірдің өндіруші разрезден бастап өңірлердегі қоймаларға дейінгі қозғалысын ашық бақылауға мүмкіндік беретін цифрлық құралдар енгізілуде.

Еске салсақ, Ақтауда Қазақстан мен Өзбекстан өңірлері басшылары кеңесінің бірінші отырысы өтті.